Gdy drewno się pali, uwalnia gazy – i tak naprawdę to gazy się palą, nie drewno.
Część tych gazów spala się łatwo i całkowicie, a część tylko częściowo, pozostawiając dym i sadzę.
Ten uciążliwy dym zawiera wiele zanieczyszczeń, ale także energię.
W otwartych paleniskach i większości pieców na drewno dym ucieka w powietrze lub do komina, a Tobie zostaje tylko część ciepła, jakie może dać drewno.
Gdybyśmy zatrzymali w tym ogniu więcej ciepła i dodali tlenu, spaliłby się całkowicie.
Piec rakietowy robi dokładnie to, a dzięki naszym ulepszeniom osiągamy sprawność spalania znacznie powyżej 98%. Sprawność cieplna – czyli część energii drewna, która trafia do pomieszczenia w postaci ciepła – wynosi 80,6% dla Gamera 7 i 75,4% dla Tiny 3, co potwierdziło SGS
Chcesz poznać szczegóły techniczne?
Z czego składa się suche, martwe drewno drzewa jako materiał opałowy?
W drzewie każda substancja materialna składa się z atomów ułożonych w cząsteczki, które z kolei tworzą komórki różnych tkanek. Około 40–45% drewna stanowi celuloza, 23–32% – hemiceluloza, od 15 do 25% – lignina, kilka procent wody oraz różne substancje, które dla skrótu i prostoty nazwiemy „innymi”.
Celuloza to krystaliczny, nierozgałęziony biopolimer, bezwonny i bez smaku, nierozpuszczalny w wodzie, zbudowany z węgla, wodoru i tlenu. Hemicelulozą nazywamy dowolny z grupy heteropolimerów, która w przeciwieństwie do celulozy jest amorficzna, a jej łańcuchy są rozgałęzione i tworzą słabą strukturę.
Lignina to złożony polimer zbudowany z alkoholi aromatycznych zwanych monolignolami. To najobficiej występujący polimer na świecie po celulozie. Lignina nadaje każdemu drzewu jego cechy – wytrzymałość i sztywność. Jest niezwykła – ma silnie rozgałęzioną, niejednorodną strukturę. Dzięki ligninie każde źdźbło trawy, każdy krzew i w ogóle każda roślina stoi prosto, opiera się wiatrowi i przechodniom, którzy ją trącają.
A teraz o temperaturze spalania oraz o cieple, płomieniu i świetle:
Aby lepiej zrozumieć spalanie, trzeba wiedzieć, czym jest temperatura. Temperatura jest miarą stopnia ruchu atomów i cząsteczek tworzących materię. Teoretycznie może wynosić od zera do nieskończoności. W rzeczywistości zera absolutnego nie da się osiągnąć – istnieje ono tylko w wyobraźni naukowców. Zero absolutne oznacza całkowity brak ruchu. Taki stan jest sprzeczny z naturą życia i energii.
Gdy zaczynamy podgrzewać substancję, jej cząstki zaczynają coraz szybciej tańczyć. Ogrzewanie oznacza dostarczanie energii.
Ciepło, dla skrótu, nazywamy ciepłem. Ciepło powstaje na przykład ze spalania drewna, ale nie tylko.
Spalanie to szybkie utlenianie substancji, którą dla skrótu nazwiemy paliwem, w wyniku którego wydziela się ciepło, światło oraz mieszanina produktów wyjściowych: najlepiej cząstek stałych, gazów i wody.
Każdy materiał ma temperaturę krytyczną, w której zaczyna się palić. Gdy jest odpowiednia ilość paliwa, tlenu i temperatury, może rozpocząć się spalanie.
Wróćmy do drzewa i w myślach rozpalmy ogień. Układamy cienkie i grube gałęzie – to nasze paliwo, a wokół nas jest pełno tlenu, którym oddychamy z każdym wdechem. Teraz wystarczy podnieść temperaturę niektórych gałęzi do wartości krytycznej, czyli dostarczyć energii. Można trochę potrzeć albo po prostu użyć źródła ciepła, na przykład zapalniczki. Źródło energii zaczyna przyspieszać taniec cząstek budulcowych, ich ruchy przybierają na sile, rozpoczyna się proces rozpadu. Ruchy stają się tak silne, że pokonują siły utrzymujące atomy w cząsteczkach, a cząsteczki w komórkach. Wszystko drga i wibruje! Powoli, ale nieubłaganie celuloza i lignina zaczynają się rozkładać, długie łańcuchy zaczynają się kruszyć, widzimy dym – drobne cząstki drewna unoszące się w powietrzu. Temperatura rośnie dalej, ruch staje się jeszcze silniejszy, wokół pojawiają się gazy (pamiętasz alkohole ligniny) i oto mamy naszą mieszaninę paliwową – cząstki dymu zmieszane z różnymi gazowymi węglowodorami. Wszystko to powstało z rozpadu celulozy i ligniny, ale spalania jeszcze nie ma. Spalanie poprzedza rozpad i zgazowanie celulozy i ligniny (piroliza). Teraz cząsteczki tych gazów coraz mocniej zderzają się z wolnym tlenem z powietrza, aż w pewnym momencie uderzenia są tak silne, że tlen wnika w cząsteczkę gazu, wiąże się z jej częścią, a ona się rozpada, eksploduje – bum! Spalanie się rozpoczęło. Energia uwolniona z rozbitych struktur to właśnie to, co nazywamy ciepłem, i nie tylko!
Reakcja przyspiesza, każda utleniona cząsteczka rozpada się, uwalnia energię i oddaje jej część innym cząsteczkom. Proces staje się tak intensywny, że wokół zaczyna pojawiać się światło płomieni. Atomy i cząsteczki gwałtownie zderzają się ze sobą, zwiększając swoją energię wewnętrzną, która po chwili uwalnia się w postaci światła. Podczerwonego, widzialnego, a nawet ultrafioletowego. Światło również świeci. Zwłaszcza podczerwone. Im wyższa temperatura, tym jaśniejsze płomienie.
Do światła zalicza się również część energii cieplnej uwalnianej podczas spalania. Nazywamy ją energią promieniowania.
Płomienie są widocznym elementem ognia. Emitują je rozgrzane gazy i cząstki.
Czym są piece?
Piece to urządzenia, które spalając paliwo, wytwarzają ciepło i służą różnym celom i potrzebom. O skuteczności każdego pieca decydują głównie dwie rzeczy – po pierwsze, jak całkowicie spala się paliwo, a po drugie, jaka część ciepła pozostaje użyteczna.
Najmniej sprawną formą spalania jest otwarty ogień. Dlatego jako pierwsze wynaleziono piece. Obecnie wszystkie piece i kominki, aby dobrze działać, potrzebują komina. Komin odprowadza z domu spaliny i niespalone cząstki dymu. Zapewnia też „ciąg” pieca, zasysa powietrze i w ten sposób dostarcza tlen do komory spalania.
Ciąg kominowy zależy od jego wysokości i różnicy temperatur między spalinami a powietrzem zewnętrznym. Ważnym czynnikiem jest przekrój komina. W naszym najpopularniejszym rozmiarze rura spalinowa ma średnicę 13 cm. Dlatego minimalny przekrój komina musi wynosić 13 cm. Komin może mieć kilka przewodów, dzięki czemu jeden komin obsłuży kilka pieców, ale każdy wymaga osobnego przewodu o odpowiednim przekroju.
Zwężenia, ostre zakręty, a nawet chropowate powierzchnie utrudniają przepływ gazów.
Komin musi być umieszczony tak, aby stanowił najwyższy punkt dachu, z dala od wysokich wzgórz i budynków, ponieważ wiatr przepływający obok nich tworzy strefy o różnym ciśnieniu, co wpływa na działanie komina.
Po drugie, potrzebna jest dobra izolacja, aby komin pozostawał ciepły, co skuteczniej wspiera unoszenie się spalin. Jeśli komin jest zimny, gaz poruszający się w chłodzie kurczy się, staje się cięższy i opada. Powstają też warunki do kondensacji.
Kominy są więc integralną częścią pieca. I wymagają konserwacji. Trzeba je czyścić. Ale dlaczego? W idealnym spalaniu zostaje tylko woda i dwutlenek węgla. Ale nigdzie tak nie jest. Nawet silnik spalinowy, mimo że to dość wyrafinowane urządzenie zasilane dobrze oczyszczonym paliwem, wyrzuca dym i spaliny.
W większości palenisk o niskiej sprawności spala się tylko niewielka część paliwa. Reszta, czyli mieszanina spalin, niespalonych gazów, cząstek dymu, popiołu i pary wodnej, wędruje kominem i trafia do atmosfery. W drodze przez komin cząstki dymu i popiołu zbijają się i przywierają do ścianek pod wpływem ciepła, wilgoci i gazów. Warstwy te zmniejszają efektywny przekrój komina i utrudniają przepływ gazów, przez co piec zaczyna dymić do pomieszczenia. Takie osady pojawiają się też w przewodach spalinowych (rurach).
Utrzymanie ciągu w piecu wymaga stałego odprowadzania gorących gazów kominem. Tu kryje się drugi czynnik sprawności całego pieca. Po pierwsze, około 50–70% paliwa zamienia się w ciepło, a po drugie, tylko część tego ciepła można wykorzystać. Reszta zostaje w kominie.
Główne zalety pieca rakietowego.
Skoro rzuciliśmy trochę światła na piec i palenie, łatwiej będzie zrozumieć, jak działa piec rakietowy i dlaczego jest skuteczniejszy.
Poniższy rysunek przedstawia schematyczną budowę takiego pieca. U podstawy korpus pieca wykonany jest z materiału ogniotrwałego i izolacyjnego, którego kształt przypomina literę J. Jak widać na rysunku, gałęzie wkłada się do krótkiej pionowej części, ogień pali się w poziomej komorze spalania, a gazy i dym przechodzą przez centralny komin, następnie opadają do przestrzeni ograniczonej cylindryczną metalową obudową i są odprowadzane do rury spalinowej i komina. Nic skomplikowanego, prawda? Co więc czyni piec jeszcze sprawniejszym? W zasadzie dwie rzeczy.
Schemat
Przyjrzyjmy się najpierw centralnemu kominowi. Jak już wspomniano, ten element jest wykonany z materiału żaroodpornego i izolującego cieplnie. Wytrzymuje więc wysokie temperatury, a jednocześnie słabo przewodzi ciepło. Niska przewodność cieplna jest ważna. Dzięki niej główny komin nagrzewa się do wysokich temperatur rzędu 800–1000 stopni. Nie dzieje się to od razu po rozpaleniu pieca. Rozgrzanie centralnego komina trwa tu około 20–30 minut, zależnie od intensywności spalania. Gdy to nastąpi, mówimy, że piec pracuje w trybie „rakietowym”.
A teraz cofnijmy się do wyobrażonego ognia, który rozpaliliśmy. Wyobraź sobie, że palenie się rozpoczęło, centralny komin jest ciepły, a piec pracuje. Co się tu dzieje inaczej niż w zwykłym piecu? Otóż mieszanina spalonych i niespalonych gazów, dymu i pary wodnej powstająca ze spalania materiału w poziomej komorze spalania przechodzi przez gorący centralny komin, styka się z rozgrzanymi ścianami, a to, co nie spaliło się w komorze poziomej, spala się tutaj. Oznacza to, że im wyższy centralny komin, tym lepsze spalanie. Nazywamy to spalaniem wtórnym. Cząstki (atomy) materiału, z którego zbudowany jest centralny komin, drgają z ogromną intensywnością, ale pozostają na miejscu – materiał się nie rozpada. Dlatego mówimy, że jest żaroodporny. Cząsteczki mieszaniny gazów, zbliżając się do ścian, zyskują dodatkową energię, przyspieszają ruch i w kontakcie z tlenem spalają się, wydzielając ciepło – jego część opuszcza komin, a druga część utrzymuje jego temperaturę. Taka jest rola centralnego komina – bardzo ważnego elementu, który wraz z poziomą komorą spalania jest sercem pieca rakietowego.
Kolejnym ciekawym zjawiskiem wynikającym z konstrukcji pieców rakietowych jest ciąg. Piec rakietowy sam wytwarza ciąg. To oznacza, że może działać bez komina! Wystarczy wyprowadzić rurę przez okno i gotowe. Komin jednak wspiera jego skuteczność i moc. Skąd się bierze samoczynny, „rakietowy” ciąg? Gorąca mieszanina gazów opuszczająca centralny komin, zamknięta w przestrzeni między nim a cylindryczną obudową, ulega schłodzeniu. Dzieje się tak, ponieważ metalowa obudowa cylindryczna styka się z powietrzem otoczenia o temperaturze, powiedzmy, około 22 stopni, a mieszanina gazów opuszczająca główny komin ma ponad 400 stopni. Schłodzony gaz kurczy się, a ciśnienie w przestrzeni wokół komina spada – powstaje podciśnienie, dzięki któremu piec „zasysa” powietrze przez otwór komory spalania. Dlatego ważna jest szczelność zewnętrznej obudowy.
Ciąg rakietowy to duży plus. Pozwala odebrać maksimum ciepła powstającego w procesie spalania. Odbywa się to przez poprowadzenie spalin przez dostatecznie długie rury spalinowe, które działają jak wymienniki ciepła. Warto zaznaczyć, że ciągu pieca rakietowego nie da się regulować zasuwą w rurze spalinowej. Ciąg „rakietowy” „pcha” gaz, a jeśli postawimy mu przeszkodę, gaz zacznie wydostawać się przez połączenia rur i wnikać do pomieszczenia.
Praca z piecem rakietowym ma swoje subtelności. I tu mamy idealne spalanie przez cały czas. A jednak nawet silniki samochodowe czasem wydzielają dym i spaliny. Optymalne spalanie osiąga się przy optymalnym stosunku ciepła, paliwa i tlenu.
Piec rakietowy pozwala cieszyć się na wpół otwartym ogniem, rozpala się szybko i łatwo oraz daje lepszą kontrolę nad intensywnością palenia.